అమరారామం (అమరేశ్వర స్వామి ఆలయం)

ఈ ఆలయ విశిష్టత

అమరావతిలోని అమరారామం, ఆంధ్రప్రదేశ్ తీర ప్రాంతంలోని పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇక్కడ శివుడు ఎత్తైన తెల్లని లింగ రూపంలో అమరేశ్వర స్వామిగా పూజలందుకుంటారు. కృష్ణా నదికి దక్షిణ ఒడ్డున, ప్రాచీన బౌద్ధ, శాతవాహన చరిత్ర పొరలుగా నిండిన పట్టణంలో ఈ ఆలయం ఉండి, ఐదు క్షేత్రాలను కలిపే పంచారామ గాథను అనుసరించే యాత్రికులను ఆకర్షిస్తుంది.

చరిత్ర

అమరావతి పట్టణం ఎన్నో ఆలయ నగరాలకు లేని చారిత్రక లోతును కలిగి ఉంది. ఇది ప్రాచీన శాతవాహన పాలకుల రాజధానిగా, ప్రసిద్ధమైన తొలి బౌద్ధ కేంద్రంగా వెలుగొందింది; నేటికీ అధ్యయనం చేసే చెక్కడాలతో కూడిన అమరావతి స్తూపం ఇందుకు సాక్ష్యం. అమరేశ్వర లింగాన్ని దేవేంద్రుడు స్వయంగా ప్రతిష్ఠించి పూజించాడని, ఆయన పేరు మీదుగానే ఈ నేల అమరావతిగా పిలవబడుతుందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. శతాబ్దాలుగా మధ్యయుగపు పోషకులు, వారిలో స్థానిక కోట నాయకులు, ఈ క్షేత్రానికి తోడ్పడ్డారు. అత్యంత విస్తృతమైన పునరుద్ధరణలు పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం చివర, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం తొలినాళ్ల స్థానిక పాలకుడైన వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడితో ముడిపడి ఉన్నాయి; ఆయన పోషణ వల్లనే ఆలయానికి ఇప్పటి రూపం చాలావరకు లభించింది.

వాస్తుశిల్పం

ఈ ఆలయం దక్షిణ భారత శైలిని అనుసరిస్తూ, ఎత్తైన గోపురం గుండా ప్రవేశించి, గర్భగుడికి దారితీసే స్తంభాల మంటపాల వరుసను తెరుస్తుంది. దీని అత్యంత విశిష్ట లక్షణం లింగమే; అది గుడిలో ఒకటికి మించిన అంతస్తుల ఎత్తుకు అబ్బురంగా పైకి లేస్తుంది. అందువల్ల అర్చకులు లోపలి మెట్ల ద్వారా చేరే ఎత్తైన వేదిక పైనుండి లింగం పై భాగానికి పూజ నిర్వహిస్తారు; ఇలాంటి ఏర్పాటు మరెక్కడా అరుదుగా కనిపిస్తుంది. రాతి ప్రాకారాలు, ఉప ఆలయాలు, మంటపాలు కేంద్ర గర్భగుడిని చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి; అమ్మవారు బాల చాముండిక వేరుగా ఒక ఆలయంలో అదే ప్రాంగణంలో కొలువై ఉన్నారు. తరువాతి కాలపు చేర్పులు ఆలయం పొందిన పొరలుపొరల పోషణను ప్రతిబింబిస్తాయి.

స్థల పురాణం

పంచారామ క్షేత్రాలు ఒకే మూల గాథను పంచుకుంటాయి. సంప్రదాయం ప్రకారం ఒకప్పుడు ఒక మహా లింగం తారకాసురుడనే రాక్షసునికి చెందినది; దానిని ధరించినంత కాలం అతనిని ఓడించలేకపోయారు. శివుని కుమారుడు, కార్తికేయుడనీ పిలువబడే కుమార స్వామి నేతృత్వంలో జరిగిన యుద్ధంలో ఆ లింగం ఐదు ముక్కలుగా విరిగి భూమిపై పడి, ఐదు క్షేత్రాలలో ప్రతిష్ఠించబడింది; వాటిలో అమరారామం ఒకటి. అమరావతిలో ఈ లింగం మరింతగా దేవేంద్రుడితో, ఇక్కడ పూజించిన దేవతలతో ముడిపడి ఉంది; అందుకే ఈ పట్టణం అమరుల నగరంగా పేరు పొందింది. అమరేశ్వరుని ఎత్తైన తెల్లని రూపాన్ని ఆ ఐదు పవిత్ర ముక్కలలో ఒకటిగా భావిస్తారు.

ఉత్సవాలు

మహా శివరాత్రి ఈ ఆలయపు ప్రధాన పండుగ; భక్తులు రాత్రంతా జాగరణ చేసి శివుని పూజిస్తారు. అంతే ముఖ్యమైనది కల్యాణోత్సవం, అమరేశ్వర స్వామికి బాల చాముండికకు జరిగే దివ్య వివాహం; ఇది ఊరేగింపులతో, ఆచార వైభవంతో నిర్వహిస్తారు. శివునికి ప్రియమైన కార్తిక మాసంలో దీపారాధనలకు, పవిత్ర దినాల్లో ప్రత్యేక పూజలకు పెద్ద ఎత్తున భక్తులు తరలివస్తారు. ఈ కాలాలలో నదీ తీర పట్టణం యాత్రికులతో నిండి, ఆలయం తన నిత్య, పర్వ ఆచారాలను శ్రద్ధగా పాటిస్తుంది.

దర్శన అనుభవం

అమరారామం దర్శనం పవిత్రతను, చరిత్రను ఒకే నడకలో కలుపుతుంది. ఆలయం కృష్ణా నది దక్షిణ ఒడ్డున ఉంది; చాలామంది యాత్రికులు లోపలికి వెళ్లే ముందు నది వద్ద కాసేపు ఆగుతారు. లోపల కన్ను సహజంగానే మహా లింగం వైపు, దాని పై భాగానికి పూజ చేరే మెట్ల వైపు పైకి మళ్లుతుంది. పండుగ రోజులు తప్ప, ఇక్కడి వాతావరణం రద్దీ కంటే ప్రశాంతంగా, భక్తిమయంగా ఉంటుంది. సమీపంలోనే ప్రాచీన స్తూప అవశేషాలు, అమరావతి బౌద్ధ శిల్పాలను భద్రపరచిన మ్యూజియం ఉన్నాయి; తద్వారా ఒకే ప్రయాణంలో సజీవ శైవ క్షేత్రానికీ, భారతదేశపు అతి ప్రాచీన నిర్మాణ విశ్వాస పొరలలో ఒకదానికీ మధ్య తిరగవచ్చు.

దర్శన ప్రణాళిక

సంబంధిత ఆలయాలు