പഞ്ചാരാമ ക്ഷേത്രങ്ങൾ — ആന്ധ്രയിലെ അഞ്ച് ആരാമങ്ങൾ

കൃഷ്ണ, ഗോദാവരി ഡെൽറ്റകളിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന അഞ്ച് പുണ്യ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളാണ് പഞ്ചാരാമ ക്ഷേത്രങ്ങൾ. ഒരു പുരാണം ഇവയെ ഒരൊറ്റ തീർത്ഥാടനമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു: താരകാസുരനെ അജയ്യനാക്കിയ മഹാലിംഗം കുമാരസ്വാമിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഖണ്ഡിക്കപ്പെട്ട്, അതിന്റെ അഞ്ച് കഷണങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു — ഓരോ ലിംഗവും ഓരോ ദേവൻ സ്ഥാപിച്ച് ആരാധിച്ചു. അമരാവതിയിലെ അമരാരാമം ഇന്ദ്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; 'ദക്ഷിണ കാശി' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദ്രാക്ഷാരാമം ശിവനെ മാണിക്യാംബ ശക്തിപീഠവുമായി ചേർക്കുന്നു; പാലകൊല്ലുവിലെ ക്ഷീരാരാമം ഈ പ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ഗോപുരങ്ങളിലൊന്ന് വഹിക്കുന്നു; കിഴക്കൻ ചാലൂക്യർ പണിത സാമർലകോട്ടയിലെ കുമാരാരാമം രണ്ട് നിലകളിലായി ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു; ഭീമവരത്തിലെ സോമാരാമം ചന്ദ്രന്റെ കലകൾക്കനുസരിച്ച് നിറം മാറുന്ന ലിംഗത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഒരുമിച്ച് ഇവ ഒരു പുണ്യഭൂമിശാസ്ത്രത്തെയും കിഴക്കൻ ചാലൂക്യരുടെ ക്ഷേത്രനിർമ്മാണ വൈഭവത്തെയും വരച്ചുകാട്ടുന്നു.

ക്ഷേത്രങ്ങൾ